KPN gebouw PB400 revival of the sixties

Datum
16 apr '21
Categorie
Alle categorieën
Projecten KOW
Fragment uit het getransformeerde KPN gebouw
Artikel —

KOW heeft in opdracht van eigenaar Qmulus een nieuwe toekomst mogelijk gemaakt voor de oorspronkelijke districtscentrale van de PTT. Het KPN gebouw aan de Prinses Beatrixlaan uit de jaren 60 ziet eruit als een grote gesloten doos. Maar schijn bedriegt, want achter de natuurstenen façade van travertin schuilt een bijzonder transparant casco van circa 36.000 m2 BVO met oneindig veel programmatische mogelijkheden. Het gebouw heeft een langere levensduur dan ooit bedacht. Het casco is perfect geschikt voor een kansrijke transformatie naar vele soorten functies.

Open bouwen
Professor John Habraken pleitte in jaren 60 al voor een scheiding van het casco (drager) en de inbouw (interieur) om te bewerkstelligen dat seriematige woningproductie optimaal kon worden gecombineerd met individuele woonwensen. Bij Open Bouwen is niet alleen de eerste bewoner belangrijk, maar juist ook de generaties daarna. Het doel van het scheiden van drager en inbouw is het creëren van een statisch omhulsel dat een oneindig flexibele invulling kent.

KPN gebouw aan de Prinses Beatrixlaan in Den Haag

De oorsprong van het pand
Het pand van KPN uit 1967 is oorspronkelijk gebouwd als districtscentrale voor PTT. De naastgelegen straalzendmast stamt uit dezelfde periode en droeg zorg voor een draadloze telecommunicatie. Er zijn in die periode verschillende districtscentrales gerealiseerd om de telecommunicatie in Nederland te kunnen opschalen.

De apparatuur van de districtscentrale van PTT vroeg om een flexibele structuur van kolommen en grote vloervelden. Het draagvermogen van het betonskelet werd gedimensioneerd op zware industriële belastingen. De verdiepingen kregen een hoge verdiepingshoogte van exact 6 meter, met in de vloervelden ‘zachte’ sparingen om eventuele extra verticale koppelingen van installatieonderdelen eenvoudig te kunnen realiseren. Alle bouwkundige installaties werden gescheiden van de draagstructuur aangebracht. Achter de gevel werd een aparte zone gereserveerd van 2 meter om koeling- en ventilatieleidingen te kunnen verslepen onafhankelijk van het betonskelet.

De PTT had veel vertrouwen in toekomst en ontwikkelde fraaie, hoogwaardige gebouwen met een lange levensduur. Zo zijn alle houten buitenkozijnen zelfs gemaakt van Teakhout! Op de gevels werd duidelijk niet bezuinigd, het volledige gebouw heeft een Travertin gevelbekleding. Niet verlijmd maar volledig demontabel aangebracht met verborgen boutverbindingen. Op de koppen is de verdiepingshoogte exact 3 meter, de gehele plintlaag heeft een verdiepingshoogte van 4 meter. De trappenhuizen zijn ruim van opzet en de op- en aantreden voldoen ruim aan het huidige bouwbesluit. Het gebouw heeft een perfect casco voor verschillende functies en is daarmee een droomgebouw voor iedere ontwikkelaar.

De toekomst van het pand
Voor de locatie aan de Prinses Beatrixlaan 400 zijn, los van de eigenaar Qmulus, al verschillende plannen gemaakt. Alle plannen zagen het gebouw als een bunker zonder toekomst, met de sloophamer als enige oplossing. Het slopen van een betonen gebouw van meer dan 36.000m2 BVO aan vloeren is in de huidige tijd met focus op circulariteit een rare gedachte. Voor het afvoeren van 40.000 ton aan puin zouden er al 2.200 vrachtwagens benodigd zijn om het puin de stad uit te rijden, een nieuw casco aanvoeren vraagt minimaal om het drievoudige hiervan.

Transformatie van het bestaande pand is uiteraard de meest duurzame oplossing. KOW heeft in opdracht van eigenaar Qmulus samen met een integraal team van transformatiespecialisten (Pieters bouwtechniek, DGMR en Valstar Simonis) het gebouw van top tot teen onderzocht. De gedachte van transformatie werd bij elk onderzoek versterkt. Het gebouw is een flexibele structuur met een enorme overcapaciteit in programmatisch laadvermogen. De fundering en betonconstructie hebben voor kantoor- en woonfuncties een factor 2,x aan overcapaciteit aan draagvermogen.

De conclusie is dan ook: slopen is echt zonde. Bij de uitwerking van de diverse programma’s is gestuurd op zoveel mogelijk hergebruik om de maximale potentie van het bestaande pand te kunnen benutten. De natuursteen gevels van Travertin zijn eenvoudig te demonteren en keren zo mogelijk weer terug in de nieuwe gevels. Stedenbouwkundig stond het blok uit de jaren 60 als een solitair gebouw in een lege omgeving met parkeerplaatsen en groenzone aan de Prinses Beatrixlaan. Met de komst van gecombineerde woon- en kantoorgebouwen is de locatie in het Beatrixkwartier een gewilde locatie en een levendig onderdeel geworden van de stad. De gemeente heeft een visie gemaakt voor de gebiedsontwikkeling, waarin doorwaadbaarheid en aantrekkelijke functies in de plint belangrijk zijn om de leefbaarheid van het gebied verder te vergroten. Qmulus streeft naar een transformatie programma van ca. 35.000 m2 VVO kantoren, dan wel ca. 30.000 m2 GBO wonen.

Het transformatie ontwerp
De hogere plintlaag van 4 meter maakt het mogelijk om verschillende functies te faciliteren. Het transparante karakter van de kolomstructuur kan worden versterkt door het inzetten van grote puien in de gehele gevel. Om het bouwblok nog meer transparantie te geven en aan te sluiten op de wens van doorwaadbaarheid, kan er zelfs een ruime doorgang gemaakt worden in het midden van het blok. Zo ontstaat een wandelroute vanaf het Koningin Sophiepark die voert langs de zendmast en onder het KPN gebouw door naar het OV station aan de Prinses Beatrixlaan. In het integrale ontwerpteam is onderzoek verricht naar verschillende programma’s, waaronder commercieel, kantoren en wonen. Door installatiesystemen altijd losmaakbaar te ontwerpen van het casco zijn er verschillende mengvormen van het programma realiseerbaar. Aangezien de constructie een enorme overcapaciteit heeft, is het optoppen van het gebouw met meerdere verdiepingslagen een fantastische mogelijkheid. Het ontwerp heeft een terrasvormig daklandschap gekregen: op meer dan 50 meter hoogte is een tweede maaiveld ontworpen met veel ruimte voor groene daktuinen en waterbuffering. Een metrage van 48.000 m2 BVO is daarin zelfs mogelijk.

Flexibiliteit is de kern van de transformatie. Voor de woningbouwopgave zijn verschillende bouwstenen bedacht als prefab houten modules. Het casco van 6 meter hoge verdiepingen maken het mogelijk om naast 1-laagse woningen ook interessante 2-laagse maisonnettes te maken met vides aan de gevelzijde. Het programma voor de KPN-locatie kan nog alle kanten op. Het maken van kantoren binnen het casco 6 meter is zelfs nog eenvoudiger. De nieuwbouw elementen in de transformatie volgen vanzelfsprekend de principes van scheiding drager en inbouw. Het maken van kantoren binnen het casco 6 meter is zelfs nog eenvoudiger. Door slimme inbouwpakketten blijft het gebouw maximaal transparant.